Wpływ poprzez posiadane środki

Jeśli dostaliśmy dwa talenty, to powinniśmy przynieść kolejne dwa; jeśli dostaliśmy pięć, to powinniśmy przynieść kolejne pięć, a nie wydać jeden, dwa zakopać i obracać pozostałymi dwoma. Każdy z nas będzie rozliczony z tego, jak korzystał z całości swojego majątku i jak pomnożył go dla dobra innych. Sprawą drugorzędną jest to, czy oddajemy wiernie dziesięcinę, czy nawet 20% z naszego majątku, jeżeli zarządzanie pozostałymi 80% nie jest dobrym świadectwem. Pamiętajmy, komu dużo dano, od tego więcej będzie wymagane. Czy nie będziemy się wstydzić pokazać Bogu swój wyciąg bankowy lub sprawozdania finansowe swojej firmy? Wstydzić swoich biznesowych decyzji? A co z poniesionym nadmiernym ryzykiem albo zaniechaniem działań? I wcale nie chodzi tu o zachętę do fałszywej skromności – jeśli nas stać, możemy wydawać pieniądze nawet na drogie perfumy. Pamiętajmy jednak, że nasze działania są głośniejsze niż słowne deklaracje. Posiadając dużo pieniędzy, możemy mieć wpływ na większą grupę ludzi: pracowników i ich rodziny, kontrahentów, inwestorów i banki, skarb państwa.

Warto zatem odpowiedzieć sobie na konkretne pytania:

• czy nie spóźniam się z wynagrodzeniem dla swoich pracowników?
• czy godziwie płacę za pracę, nadgodziny, zaangażowanie oraz lojalność?
• czy wywiązuję się ze swoich zobowiązań przez dotrzymywanie danego słowa oraz płacenie faktur na czas?
• czy rzetelnie wykonuję przyjęte zlecenia?
• czy oddaję pożyczone od banków pieniądze?
• czy nie oszukuję inwestorów (akcjonariuszy)?
• czy moje sprawozdania, raporty, plany są wiarygodne?
• czy właściwie płacę wszystkie podatki?

Mądrzy doradcy

Pieniądze stanowią dobry nawóz dla pychy. Często można się spotkać z postawami pod tytułem: „Dorobiłem się tych pieniędzy ciężką pracą; to Bóg pobłogosławił mnie majątkiem, więc sam wiem najlepiej, jak nim zarządzać”. Bycie otwartym na rady czy podpowiedzi innych jest dobrym zwyczajem. Mądry i bogaty król Salomon wielokrotnie zachęcał do otaczania się doradcami. Nie chodzi tu tylko o doradców, którzy czerpią największe pożytki ze zdobytego przez nas majątku. Nasi pracownicy czy osoby, które wspieramy finansowo, mogą być żywo zainteresowani tym, by nas do siebie w żaden sposób nie zrazić. Ich rady będą często tylko pochlebstwami. Znajdźmy niezależnych doradców, specjalistów w swojej dziedzinie. Najlepiej takich, którzy podzielają nasze wartości, wizje i długoterminowe cele. Nikt z nas samodzielnie nie dostrzeże i właściwie nie oceni wszystkich okoliczności. Zaufana osoba, a nawet grupa osób, może pokryć nasze „martwe pole” we wstecznym lusterku. Z reguły są to sprawy, których nie jesteśmy w stanie dostrzec. Jeśli popełniliśmy błąd, warto, abyśmy się do niego przyznali i przeprosili tych, z których rad lub pracy kiedyś zrezygnowaliśmy. Bądźmy pokorni. To, że kwota naszej dziesięciny jest znacząca, nie daje nam większego prawa do oceny innych. Wręcz przeciwnie wiąże się z tym jeszcze większa odpowiedzialność!

Przekazywanie środków na cele charytatywne, tzw. społeczna odpowiedzialność biznesu, powinna być pokrywana z nadwyżek.

Moje i firmowe pieniądze

Jeżeli prowadzimy biznes czy jesteśmy właścicielami przedsiębiorstwa, musimy pamiętać, by konsekwentnie oddzielać pieniądze firmy od prywatnych. Mieszanie tych funduszy może zaburzyć rachunek ekonomiczny. Wyjmując bez większej kontroli pieniądze z firmy, łatwo „wyjąć” za dużo kapitału. Można w ten sposób doprowadzić firmę do problemów z płynnością środków płatniczych, a nawet do upadku. Nawet działając w dobrej wierze, można w taki sposób popełnić błąd. Przekazywanie środków na cele charytatywne, tzw. społeczna odpowiedzialność biznesu, powinna być pokrywana z nadwyżek. Z drugiej strony, dokładając prywatne pieniądze do firmy, można przeoczyć symptomy bankructwa biznesu. Warto ustalić sobie stałą, właścicielską kwotę wypłaty (dywidendy) i ewentualnie co jakiś czas dokonywać, po analizie wyników, jej korekty (np. wypłacić sobie premię). Inne ryzyko nieoddzielenia pieniędzy/spraw prywatnych od pieniędzy związanych z działalnością gospodarczą istnieje w dużych firmach. Tam główny udziałowiec może po prostu do swoich prywatnych celów wykorzystywać potencjał firmy, jej zasoby organizacyjne i ludzkie, a w ten sposób działać na szkodę spółki oraz innych interesariuszy (np. innych mniejszościowych akcjonariuszy, pracowników, skarbu państwa itd.) Szanujmy interesy innych i nie nadużywajmy swojej pozycji. Pamiętajmy biblijną zasadę, aby oddać Bogu, co boskie, a cesarzowi, co cesarskie (Ew. Mat. 22:21).

Wierni w każdym wymiarze

Celem funkcjonowania biznesu jest wygenerowanie zysku, czyli nadwyżki przychodów nad kosztami. Ale nie chodzi tu o zysk za wszelką cenę. Co z tego, że osiągniemy zysk, a nawet podzielimy się tym zyskiem dla dobrych celów, jeśli osiągnęliśmy go w nieprawy sposób. Dobre uczynki, które mają swe źródło w złych zyskach, prowadzą do niekorzystnych rezultatów. Prawdą jest, że czasami etyczne prowadzenie firmy może nawet „przeszkadzać” w osiąganiu zysku, a stosowanie biblijnych zasad w zarządzaniu firmą nie zawsze gwarantuje sukces finansowy. Gdyby tak było, to na liście najbogatszych osób musieliby być przecież chrześcijanie, a ich tam nie ma… Czynimy dobrze, kiedy zarządzamy firmą, opierając się na Bożych wartościach, i nie dlatego, by otrzymać Boże błogosławieństwo, lecz okazać Bogu wierność. W końcu jeśli nie będziemy wierni w mamonie, w małych rzeczach, nie będzie nam dana prawdziwa wartość. Naszą motywacją w prowadzeniu biznesu nie powinny być głównie zysk, chciwość i władza. Pamiętajmy, że był moment, gdy prawy i sprawiedliwy Job stracił wszystko, ale zachował właściwa postawę: Pan Bóg dał, Pan Bóg wziął, niech będzie imię Pańskie błogosławione (Ks. Joba 1:21)

Nasza odpowiedzialność polega na tym, by właściwie i z oddaniem zarządzać powierzonym majątkiem oraz zaangażować się na 100% w jego pomnożeniu. Jako przedsiębiorcy lepiej głosimy Ewangelię naszą pracą i kapitałem niż słowami. Bez względu na to, czy prowadzimy małą, jednoosobową działalność gospodarczą, czy jesteśmy właścicielami przedsiębiorstw mających miliardowe przychody i zatrudniających setki osób, stosujmy słowa Marcina Lutra: „Zarabiaj, ile możesz, oszczędzaj, ile możesz, daj, ile możesz”. Ta sekwencja może być dobrym mottem dla każdego przedsiębiorcy.

Post Dobre zasady prowadzenia biznesu pojawił się poraz pierwszy w Nasze Inspiracje.

Umiejętność doboru inwestycji

Oszczędzanie to podstawa inwestowania, czyli sytuacji, gdy to pieniądz pracuje dla ciebie, a nie ty dla pieniędzy. Trzeba jednak pamiętać, że o ile przy oszczędzaniu zależy nam na zachowaniu już istniejącej wartości ‑ i dlatego ważna jest pewność danej lokaty ‑ o tyle przy inwestycji istotniejsza jest możliwość uzyskania dodatkowego dochodu. To wiąże się z akceptacją większego ryzyka i możliwości poniesienia straty. Nie istnieją po prostu inwestycje bez ryzyka. Z tego powodu ważna jest umiejętność rozpoznania ryzyka związanego z inwestycją. Inwestowanie dużych kwot to duża odpowiedzialność, dlatego należy podchodzić z rezerwą do wszelkiego rodzaju „superokazji”, zwłaszcza gdy wymagają one podjęcia decyzji pod presją czasu. Jeśli inwestycja wymaga podjęcia decyzji natychmiast, bez możliwości skonsultowania z innymi, spokojnego przekalkulowania, czyli po prostu bez czasu na jej przemyślenie, to lepiej taką okazję odpuścić – jest prawie pewne, że to oszustwo.

Inwestycje giełdowe

Projekty bardziej zyskowne są często bardziej ryzykowne. Dobrą zasadą jest inwestowanie w projekty, które rozumiemy, i jesteśmy świadomi konsekwencji ewentualnej porażki i możliwości utraty kapitału. W ostatnich latach błędem było utożsamianie przez wielu inwestowania na giełdzie (czy to bezpośrednio, czy to w formie udziału w funduszach inwestycyjnych) z klasycznym bezpiecznym oszczędzaniem. Giełda jest najlepszym instrumentem alokacji zasobów w gospodarce rynkowej i w związku z tym jest użytecznym środkiem do pozyskania kapitału na realizację zamierzeń inwestycyjnych – w wielu wypadkach znacznie lepszym niż kredyt.

Pożywką gry giełdowej jest z jednej strony chciwość, a z drugiej ‑ strach przed stratą

Wykorzystanie giełdy do pozyskania funduszu na rozwój biznesu, potem czerpanie z niego dywidendy, a może i w końcu spieniężenie projektu, jest jak najbardziej racjonalne. Gdy motywacją do gry giełdowej nie jest jednak pozyskanie kapitału na realizację biznesowych przedsięwzięć, lecz znalezienie alternatywy dla lokowania oszczędności, to do giełdy trzeba podejść z dużą rezerwą. Najczęściej spotykanym w obrocie giełdowym papierem wartościowym jest akcja. Akcja świadczy o udziale w kapitale spółki akcyjnej, i dlatego daje prawo do udziału w walnych zgromadzeniach akcjonariuszy i uprawnia do otrzymywania dywidendy. Akcje nie gwarantują jednak (tak jak np. obligacje, które są formą pożyczki), zwrotu kapitału czy oprocentowania. W praktyce więc wpływ drobnego indywidualnego akcjonariusza na losy spółki i wielkość dywidendy jest iluzoryczna, a zakup akcji na giełdzie bardziej przypomina zakup losu na loterii. Jeżeli więc wykorzystujemy giełdę do gry, spekulacji oderwanej od realnej wartości (dywidendy), jaka stoi za danym papierem wartościowym, to jesteśmy bliżej hazardu. Pamiętajmy, że pożywką gry giełdowej jest z jednej strony chciwość, a z drugiej ‑ strach przed stratą – a nie są to przecież motywy, jakimi powinni kierować się chrześcijanie. Z inwestycji giełdowych powinni korzystać tylko świadomi ryzyka przedsiębiorcy.

Jak zmniejszyć ryzyko?

Łatwą metodą zmniejszenia ryzyka jest dywersyfikacja inwestycji. Jednym ze znanych inwestycyjnych powiedzeń jest to, by „nie wkładać wszystkich jajek do jednego koszyka”. Zamiast lokowania wszystkich oszczędności w jednym miejscu, bezpieczniejszym rozwiązaniem będzie ich podział na kilka mniejszych inwestycji, najlepiej w różnych miejscach, a w wypadku dużych inwestycji biznesowych ‑ w różnych branżach. Gdy jedna inwestycja „nie wypali”, nie pociągnie to za sobą konsekwencji utraty wszystkich środków. W wypadku przedsiębiorców, którzy mają duże środki inwestycyjne, częstym błędem jest „crossowanie” biznesów. Jest to sytuacja, gdy działanie w jednym biznesie wspomagane jest środkami innego biznesu (np. poprzez udzielanie gwarancji, poręczeń kredytowych). W takiej sytuacji upadek jednego projektu może rozpocząć efekt domina i niweczyć kolejne biznesy. Dobrze przyjąć bezpieczną zasadę, że poszczególne biznesy są samodzielne i samofinansujące się (oczywiście jeśli występują efekty synergii pomiędzy biznesami z różnych branż, należy to wykorzystywać – ale kiedy traktujemy je raczej jako ekstrabonus, a nie podstawę biznesu).

Inwestycja często oznacza zamrożenie kapitału i mniejszą dostępność gotówki

Płynność a odpowiedni czas

Kolejną różnicą pomiędzy inwestycją a oszczędnościami jest płynność. Oszczędności powinny być płynne, czyli powinny szybko dać nam gotówkę do ręki, podczas gdy inwestycja często oznacza zamrożenie kapitału i mniejszą dostępność gotówki. Kiedy inwestujemy więc np. w nieruchomości, warto pamiętać, że zbycie takiej nieruchomości może trwać bardzo długo. Kiedy decydujemy się z kolei na projekt inwestycyjny, częstym błędem jest zapominanie o płynności i czasie koniecznym do wygospodarowania nadwyżki. Cóż z tego, że spodziewany plon może być bardzo wysoki, skoro nie mamy rezerw, pozwalających nam przetrwać czas pomiędzy siewem a zbiorem. Któż bowiem z was, chcąc zbudować wieżę, nie usiądzie najpierw i nie obliczy kosztów, czy ma na wykończenie? Aby gdy już położy fundament, a nie może dokończyć, wszyscy, którzy by to widzieli, nie zaczęli naśmiewać się z niego, Mówiąc: ten człowiek zaczął budować, a nie mógł dokończyć (Ew. Łuk. 14:28–30).

Plan finansowy

Kiedy planujemy przedsięwzięcie gospodarcze, konieczne jest zrobienie biznes planu. Finansowy plan nie powinien opierać się tylko na optymistycznych założeniach, ale także powinien mieć szereg wariantów uwzględniających wszystkie rodzaje ryzyka. Dobrze jest, gdy przy pesymistycznych założeniach dokładamy jeszcze jakąś ekstrarezerwę. Gdy rozpoczynamy biznes, warto też z góry założyć akceptowalną, potencjalną stratę, jaką jesteśmy gotowi ponieść – czasami lepiej zakończyć inwestycję i wycofać się z ograniczoną, akceptowalną stratą, niż dokładać w nieskończoność, wierząc, że sytuacja się odwróci. W analizie pomocne mogą być rady innych osób, w tym na pewno współmałżonka. Zwłaszcza początkujący przedsiębiorcy często są bardzo emocjonalnie związani ze swoim pomysłem, dlatego patrzą na projekt przez „różowe okulary”. Absolutnie nie można też lekceważyć uwag kredytującego banku, a na pewno nie należy ubarwiać kalkulacji przedstawianych kredytodawcy. Bank, który również ryzykuje utratą pożyczonych pieniędzy, także może być bardzo cennym doradcą. Inwestowanie to jedna z niewielu sytuacji, kiedy uzasadnione może być zaciągnięcie kredytu (zob. artykuł Kredyt – szansa czy zagrożenie, „Nasze Inspiracje” nr 4/2015). Oczywiście, podstawą inwestycji powinny być własne oszczędności, a kredyt jedynie ich uzupełnieniem.

Doradcy i partnerzy

Przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych, jak w każdej innej dziedzinie, warto szukać nie tylko doradców, ale także partnerów. W biznesie efekty skali są szczególnie widoczne, dlatego do wspólnego inwestowania warto zapraszać innych. W takim wypadku jednak nasz wspólnik powinien podzielać nie tylko nasze biznesowe cele, lecz także wartości, którymi żyjemy. Nie chodźcie w obcym jarzmie z niewiernymi; bo co ma wspólnego sprawiedliwość z nieprawością albo jakaż społeczność między światłością a ciemnością? (2 List do Kor 6:14). Jest przecież wiele praktyk biznesowych i projektów inwestycyjnych, które mogą być opłacalne i prawnie legalne, ale dla chrześcijanina mogą nie być akceptowalne, bo byłyby złym świadectwem, przynoszącym zgorszenie.

Pieniądz nie daje szczęścia. Stwarza wiele możliwości i może dać dużo przyjemności, ale dla chrześcijanina stanowi on głównie odpowiedzialność

Miara sukcesu

Sukces w dzisiejszym świecie mierzony jest bogactwem i władzą. Jako chrześcijanie pamiętajmy, że nie tak definiujemy sukces z Bożego punktu widzenia. Naszym celem nie jest władza i gromadzenie sobie skarbów na ziemi. I nie taka jest Boża nagroda, ponieważ nasza ojczyzna jest w Niebie. Baczcie, a wystrzegajcie się wszelkiej chciwości, dlatego że nie od obfitości dóbr zależy czyjeś życie. I powiedział im podobieństwo: Pewnemu bogaczowi pole obfity plon przyniosło. I rozważał w sobie: Co mam uczynić, skoro nie mam już gdzie gromadzić plonów moich? I rzekł: Uczynię tak: Zburzę moje stodoły, a większe zbuduję i zgromadzę tam wszystko zboże swoje i dobra swoje. I powiem do duszy swojej: Duszo, masz wiele dóbr złożonych na wiele lat; odpocznij, jedz, pij, wesel się. Ale rzekł mu Bóg: Głupcze, tej nocy zażądają duszy twojej; a to, co przygotowałeś, czyje będzie? Tak będzie z każdym, który skarby gromadzi dla siebie, a nie jest w Bogu bogaty (Ew. Łuk. 12:15–21).

Pieniądz nie daje szczęścia. Stwarza wiele możliwości i może dać dużo przyjemności, ale dla chrześcijanina stanowi on głównie odpowiedzialność – powierzone dobra należy pomnażać z myślą o innych. Pieniądz jest złym panem, ale może być najlepszym sługą. I aby w mądry sposób nim zarządzać, pomocne nam będą: tworzenie domowego budżetu, wyrobienie w sobie nawyku oszczędzania oraz inwestowanie.

Post Moje finanse w 3 krokach: inwestowanie pojawił się poraz pierwszy w Nasze Inspiracje.

Staraj się zawsze wydawać mniej, niż zarabiasz. Nawet przy niedużych dochodach możliwe jest oszczędzanie. Jest to o tyle istotne, że w oszczędzaniu ważne są nie tyle kwoty, co nawyk. Należy zacząć go sobie wyrabiać już przy niewielkich zarobkach. Warto też uczyć tego swoje dzieci już od najmłodszych lat. Wyrobienie nawyku oszczędzania jest podstawą roztropnego wydawania pieniędzy. Uczy cierpliwości i odpowiedzialności. Jest kagańcem wobec podejmowania – jakże łatwych dzisiaj, w dobie kart kredytowych – spontanicznych wydatków, które często rujnują rodzinny budżet. Te umiejętności mogą nas też uchronić przed bezmyślnymi dużymi wydatkami, których ludzie czasem dokonują w momencie niespodziewanego dużego wpływu gotówki. Nie jest przypadkiem, że loteryjni milionerzy szybko trwonią majątek zdobyty jako wygrana – nie mając nawyku oszczędzania i rozważnego podejmowania decyzji finansowych, dostają tzw. małpiego rozumu.

Rozpoczęcia oszczędzania nie należy odkładać na później. Staraj się oszczędzać nawet wtedy, gdy dysponujesz małą kwotą. W wyrobieniu tego nawyku może być pomocne odkładanie oszczędności natychmiast, gdy dostaniesz pieniądze. Gdy np. otrzymujesz 1000 zł, niech pierwszą decyzją będzie odłożenie 100 zł, 50 zł lub chociaż 5 złotych. Niech twoim zwyczajem stanie się regularna, stała praktyka odkładania jakiejś kwoty od razu po otrzymaniu pieniędzy i oddaniu dziesięciny.

Dobre reguły oszczędzania

1. Staraj się ustalić jakąś stałą zasadę oszczędzania (np. 200 zł z każdej pensji, 30% od każdej premii). Systematyczne odkładanie nawet małych kwot daje znacznie lepsze efekty niż pojedyncze, nawet duże porywy oszczędzania. W oszczędzaniu pomaga też wyznaczenie sobie konkretnego celu – oszczędzanie na sprzęt, wyjazd, prezent, itp. Oszczędzanie jest trudne, bo wymaga odmówienia sobie czegoś dzisiaj, teraz, a przecież dzisiejszy świat nie lubi czekania ani cierpliwości i namawia do konsumpcji tu i teraz. Jednak to naprawdę duża radość, gdy po trudzie oszczędzania poznasz siłę swoich oszczędności, kupując coś większego! Tak na marginesie, to zastanawiające, że zaoszczędzenie 5% bieżących dochodów okazuje się tak trudne, zwłaszcza w porównaniu z łatwością zaciągania kredytów, które często na długie lata skutkują przecież dużo większym obciążeniem domowego budżetu. Różnica jest jednak zasadnicza – zamiast odkładać i zarabiać odsetki dla siebie i dla rodziny, dajesz zarobić bankowi…
2. Oszczędzanie jest bardzo ważne, ale – jak we wszystkim – konieczna jest równowaga. Pamiętajmy, że naszym zadaniem nie jest ukrywanie, „zakopywanie talentów” (czy to ze strachu, czy z chciwości), ale ich pomnażanie i służenie innym. Znamy przykłady chciwego odkładania, które kończy się zmarnowaniem zasobów. Dobrze ilustruje je biblijne ostrzeżenie przed chciwością: Powiedział też do nich [Jezus]: Baczcie, a wystrzegajcie się wszelkiej chciwości, dlatego że nie od obfitości dóbr zależy czyjeś życie. I powiedział im podobieństwo: Pewnemu bogaczowi pole obfity plon przyniosło. I rozważał w sobie: Co mam uczynić, skoro nie mam już gdzie gromadzić plonów moich? I rzekł: Uczynię tak: Zburzę moje stodoły, a większe zbuduję i zgromadzę tam wszystko zboże swoje i dobra swoje. I powiem do duszy swojej: Duszo, masz wiele dóbr złożonych na wiele lat; odpocznij, jedz, pij, wesel się. Ale rzekł mu Bóg: Głupcze, tej nocy zażądają duszy twojej; a to, co przygotowałeś, czyje będzie? Tak będzie z każdym, który skarby gromadzi dla siebie, a nie jest w Bogu bogaty (Ew. Łuk. 12:15–21).
3. Nie ma nic złego w odkładaniu pieniędzy i oszczędzaniu. Gorzej, gdy gromadzimy ponad miarę (na miejscu dotychczasowej „stodoły” stawiamy większą, by chomikować zapasy). Niewłaściwe jest odkładanie wszystkich plonów, gdy motywację stanowi gromadzenie tylko dla siebie. Ciekawe, że Bóg nie potępił bogactwa, tylko postawę człowieka, który całe bogactwo chciał zachować jedynie dla swojej przyjemności.
4. Oczywiście, nigdy nie da się oszczędzić więcej, niż się zarobiło – więc po pierwsze, pracujmy i zarabiajmy, by było z czego oszczędzać. Pochwałę pracowitości i oszczędzania możemy znaleźć w wielu miejscach Pisma Świętego. Syn, który zbiera w lecie, jest rozumny; lecz syn, który zasypia w żniwa, przynosi hańbę (Przyp. Sal. 10:5). Idź do mrówki, leniwcze, przypatrz się jej postępowaniu, abyś zmądrzał. Nie ma ona wodza ani nadzorcy, ani władcy. A jednak w lecie przygotowuje swój pokarm, w żniwa zgromadza swoją żywność (Przyp. Sal. 6:6–8).

Myśląc o jutrze

Oszczędzanie to zabezpieczenie jutra, to przeciwieństwo zadłużania się, czyli bazowania na jutrze. Mądry oszczędza na przyszłość, lecz głupiec wydaje wszystko, co ma (Przyp. Sal. 21:20, tłum. dosł.). Oszczędzania nie należy mylić ze skąpstwem. Dzielenie się i dawanie innym daje więcej radości niż branie od innych. Taką specyficzną formą dzielenia się i dawania jest inwestowanie, bo oznacza powstrzymanie się od bieżącej konsumpcji w celu stworzenia nowej wartości.

Ważne w oszczędzaniu:

1. W twoim budżecie zawsze powinny się znaleźć zaplanowane oszczędności – nawet przy niewielkich dochodach oszczędzanie jest możliwe.
2. W oszczędzaniu ważne są nie tyle kwoty, co nawyk. Wyrobienie nawyku oszczędzania jest podstawą roztropnego wydawania pieniędzy, uczy cierpliwości i odpowiedzialności – dlatego warto wyrabiać ten nawyk już u dzieci.
3. W oszczędzaniu pomaga systematyczność i wyznaczanie celu.
4. Oszczędzanie to zabezpieczenie jutra, to przeciwieństwo zadłużania się, czyli bazowania na jutrze.
5. Oszczędzanie nie może przerodzić się w skąpstwo i gromadzenie dóbr tylko dla siebie.

Post Moje finanse w 3 krokach: oszczędzanie pojawił się poraz pierwszy w Nasze Inspiracje.

Pierwszym krokiem do zapanowania nad własnymi finansami jest to, by je po prostu poznać – czyli przeanalizować wpływy i wydatki. W tym celu warto zbierać paragony i rachunki, by na koniec miesiąca przeanalizować je razem ze wszystkimi wyciągami z konta bankowego i karty kredytowej. Pomocne będzie utworzenie (np. w programie Excel) takiego zestawienia i zapisywanie na bieżąco wszystkich wydatków według kategorii (np. wydatki konieczne – dziesięcina, żywność, dom, dojazd do pracy; wydatki ważne – prezenty, polisy majątkowe; wydatki pozostałe – rozrywka itp.). To pozwoli nam się dowiedzieć, ile pieniędzy przeznaczamy na konieczne wydatki, ile na mniej ważne sprawy, a ile pieniędzy „poszło w komin” i po prostu ich nam szkoda.

Nie zapominajmy również najpierw przyjrzeć się dużym kwotom. Ktoś kiedyś powiedział, że ludzie często dzielą zapałkę na czworo, ale nie przeszkadza im to wypić pół litra naraz. Teraz pozostaje tylko odliczyć, ile pieniędzy musimy przeznaczyć na konieczne wydatki w kolejnym miesiącu, a ile mamy wolnych środków na bardziej przemyślane zakupy. W ten sposób zaplanujemy konkretne wydatki w następnych miesiącach.

Kategorie wydatków

Budżet to nie tyle analiza tego, co już za nami, ale stworzenie planu finansowego z wykorzystaniem wyników tej analizy. Starajmy się nie tracić odpowiedniej perspektywy. W budżecie, oprócz kategorii (1) wydatków bieżących (żywność, utrzymanie, mieszkanie, transport, obsługa kredytu), warto wyodrębnić i przewidzieć z wyprzedzeniem powtarzalne (2) wydatki okresowe (wakacje, prezenty, święta, wrześniowe wydatki szkolne, ubezpieczenie), (3) oszczędności na planowane większe wydatki (samochód, remont czy zakup mieszkania) i (4) rezerwę na wydarzenia losowe.

Niech twoja perspektywa planowania budżetu się wydłuża. Najpierw zacznij od tygodnia, potem uwzględnij miesiąc, następnie rok i dłuższy okres. Nie chodzi o to, by zaplanować, ile dokładnie złotówek przeznaczymy w przyszłości na konkretną kategorię wydatków, ale by wyrobić w sobie nawyk rozsądnego wydawania pieniędzy i osiągania konkretnych celów – i w ten sposób zapanować nad swoimi finansami w perspektywie całego swojego życia.

Bieżąca konsumpcja

Przy planowaniu wydatków i definiowaniu podstawowych potrzeb trzeba jednak być bardzo ostrożnym, gdyż z czasem w naturalny sposób one się rozrastają i łatwo wpaść w sidła jakże przyjemnej, coraz większej konsumpcji. Bieżąca konsumpcja powinna być rozważna i warto zawsze zadać sobie pytanie o zasadność takiego, a nie innego wydatku. Na pewno nie można traktować zakupów konsumpcyjnych jako formy rozrywki. Łatwo wtedy wpaść w pułapkę szybkich, spontanicznych, nieprzemyślanych zakupów, których skutki będą długo odczuwane.

Potrzeba, zachcianka czy pragnienie?

Praktycznym sposobem weryfikacji każdego wydatku będzie przeanalizowanie go pod kątem tego, czy zaspokaja on naszą potrzebę, zachciankę czy pragnienie. Najłatwiej wytłumaczyć to na przykładzie. Aby zaspokoić głód, wystarczy wydać kilka złotych na podstawowe produkty w sklepie i samemu przygotować posiłek. Zachcianką może być kupno lepszego jakościowo produktu czy pójście na obiad do restauracji. Pragnieniem będzie wystawne przyjęcie w drogim lokalu (w którym za ten sam napój, który możesz kupić w sklepie, zapłacisz dziesiątki razy więcej). Innym przykładem może być wybór środka lokomocji. Możesz jechać zwykłym pociągiem, drogim ekspresem albo wybrać jeszcze droższy samolot. Oczywiście nasz budżet powinien uwzględniać zaspokajanie różnorakich potrzeb, nie tylko tych podstawowych, egzystencjalnych. Musi być miejsce i na rozrywkę, i może nawet na zachcianki oraz pragnienia (ale w ramach możliwości budżetu, tak aby dzisiejszy spontaniczny wydatek nie położył się cieniem na długie lata). W końcu Jezus też pozwolił namaścić drogim olejkiem swoje nogi, co wielu uważało za marnotrawstwo (zob. Ew. Mat. 26:6–13). Nie chodzi więc o to, by być ascetą. Nie osądzajmy też tych, których status nakazuje stołowanie się w wykwintnych miejscach albo brak czasu wyjaśnia wybór droższego środka transportu. W swoim własnym sumieniu rozsądźmy, co dla nas samych jest właściwe, co jest potrzebą, co zachcianką, a co pragnieniem.

Wybory w wymiarze finansowym

To, na co wydajemy pieniądze, tak naprawdę jest realnym obrazem tego, co dla nas ważne. Twoje wydatki, twój wyciąg bankowy najlepiej opisuje, kim jesteś. Jakie są twoje rzeczywiste, konkretne wybory, na co przeznaczasz – niełatwo przecież zdobyte – pieniądze. Finanse są tylko odbiciem twoich decyzji. Czy na pewno w swoich realnych, mających finansowy wymiar wyborach opierasz się na deklarowanych wartościach? Aby twój wyciąg bankowy nie był dowodem twojego egoistycznego życia i spełniania zachcianek, przed każdym wydatkiem (tak jak przed każdą inną decyzją) warto zadać sobie pytanie: Czy to się będzie podobać Bogu? Czy przyniesie Mu chwałę? Mamy czynić sobie ziemię poddaną, ale to nie oznacza, że możemy sobie robić z powierzonymi nam zasobami to, co chcemy. Kupujmy rzeczy, których potrzebujemy, które są dobre. Co z tego, że oddajemy wiernie dziesięcinę, jeśli pozostałe 90% przeznaczamy na zbytki? Przecież Bogu nie chodzi tylko o to, byśmy dokładnie odmierzali dziesięcinę, rozliczali się z mięty, kopru, kminku, zapominając o reszcie (Ew. Mat. 23:23–24). Jezus powiedział, byśmy oddawali Mu wszystko, z całego serca, myśli, duszy. Dlatego do całości, do 100% naszych finansów powinniśmy podchodzić odpowiedzialnie, powinniśmy umieć zapanować nad swoimi zachciankami, impulsywnymi wydatkami i świadomie podejmować decyzje. Używając naszych pieniędzy, powinniśmy czynić dobro. Aby to mądrze robić, warto analizować i planować wydatki. Budżet, plan naszych finansów to realny fundament zdrowego gospodarowania. Jeśli więc w niesprawiedliwej mamonie nie byliście wierni, któż wam powierzy prawdziwą wartość? (Ew. Łuk. 16:11).

Zasada równowagi

Budżet musi być zrównoważony, co oznacza, że wydatki nie powinny być większe od wpływów. Niestety podstawą dzisiejszej gospodarki jest pieniądz umowny, który nie ma oparcia w towarach czy kruszcu, dzięki czemu politycy mogą tworzyć budżet państwa, w którym dochody są mniejsze od wydatków – bo zawsze mogą dodrukować nowy pieniądz. W rodzinnym budżecie takich możliwości tworzenia pieniądza nie ma. Istnieje jednak pokusa, by dochody, które nie wystarczają na pokrycie wydatków, uzupełnić środkami z kredytu. Taki krok łatwo może doprowadzić do pułapki zadłużenia i nie jest dobrym długoterminowym rozwiązaniem. Nieprzemyślane wydatki i ich skutki mogą być przyczyną wielu rodzinnych spięć. Natomiast wspólne rodzinne tworzenie budżetu, szukanie rad u innych, ustalanie hierarchii potrzeb według właściwych wartości, określanie celów, jakie chcemy osiągnąć, oraz zasobów, jakich chcemy przy tym użyć, świadome zarządzanie swoimi rodzinnymi finansami – to świetny budulec rodzinnych relacji. Dom buduje się mądrością, a umacnia się go roztropnością. I dzięki rozsądkowi napełnia się spichlerze wszelkimi cennymi i upragnionymi dobrami (Przyp. Sal. 24:3–4).

• Przyjrzyj się swoim wydatkom. Zobacz, na co przeznaczasz swoje pieniądze, i spróbuj krytycznie to zweryfikować.
• Wydając pieniądze, zastanów się, czy zaspokajasz swoją potrzebę, zachciankę czy też pragnienie. Kupuj rzeczy, których potrzebujesz i na które cię stać.
• Określ cele, które chcesz osiągnąć. Spróbuj zaplanować swoje wydatki, najpierw na tydzień, potem na miesiąc, rok i dłuższy okres.
• Nie wydawaj więcej, niż zarabiasz. Jeśli jest inaczej, powinieneś albo ograniczyć wydatki, albo zwiększyć dochody.

Post Moje finanse w 3 krokach: budżet pojawił się poraz pierwszy w Nasze Inspiracje.

Jeżeli jednak z jakichś przyczyn wpadliśmy już w pułapkę zadłużenia, ciekawy przykład, jak z niej wyjść, odnajdujemy w 2 Księdze Królewskiej: Pewna kobieta spośród żon uczniów proroków wołała do Elizeusza tymi słowami: „Twój sługa a mój mąż umarł. A ty wiesz, że twój sługa bał się Pana. Lecz lichwiarz przyszedł, aby zabrać sobie dwoje moich dzieci na niewolników”. Elizeusz zaś rzekł do niej: „Co mógłbym uczynić dla ciebie? Wskaż mi, co posiadasz w mieszkaniu?” Odpowiedziała: „Służebnica twoja nie posiada niczego w mieszkaniu poza garncem oliwy”. On zaś rzekł: „Idź, pożycz sobie z zewnątrz naczynia od wszystkich sąsiadów twoich, naczynia puste, i to nie mało. Następnie wrócisz, zamkniesz drzwi za sobą i za synami i będziesz nalewała do tych wszystkich naczyń, a wypełnione odstawisz”. Odeszła więc od niego i postąpiła w ten sposób. Następnie zamknęła drzwi za sobą i za swoimi synami. Ci jej donosili naczynia, a ona nalewała. Kiedy wypełniły się naczynia, rzekła do syna swego: „Przynieś mi jeszcze naczynie!” Odpowiedział jej: „Już nie ma naczyń”. Wtedy oliwa przestała płynąć. Poszła więc kobieta oznajmić mężowi Bożemu, który powiedział: „Idź, sprzedaj oliwę, zwróć twój dług, z reszty zaś żyjcie ty i twoi synowie!” (2 Król. 4:1–7, BT).

Warto zwrócić uwagę na kilka bardzo cennych wniosków: (1) zadłużona kobieta rozumie konieczność spłaty zadłużenia; (2) szuka rady u Boga; (3) źródłem pozyskania środków na spłatę jest zasób – oliwa, którą kobieta już posiada, wie, że może wykorzystać swoje mocne strony; (4) konieczne jest jednak pożyczenie narzędzia – czyli zalecane jest zapożyczenie się na inwestycję; (5) uzyskanie pożądanych efektów wymaga zorganizowanej pracy, np. członków rodziny; (6) już po osiągnięciu efektu kobieta ponownie zasięga rady; Bożej rady potrzebujemy nie tylko wtedy, gdy nam czegoś brakuje, ale również wtedy, gdy doświadczamy obfitości; (7) pozyskane pieniądze mają być przeznaczone nie tylko na spłatę zadłużenia – są także źródłem oszczędności na przyszłość.

Udzielanie pożyczek

Jeżeli chodzi o udzielanie pożyczek, to oczywiście można ich udzielać. Nie musimy jednak pożyczyć każdemu, kto nas o to poprosi. Nie musimy dać się nabrać na zaspokojenie czyichś pragnień i zachcianek. Powinniśmy się dzielić i pożyczając, zaspokajać faktyczne potrzeby (nie pragnienia czy zachcianki) osób gorzej sytuowanych. Wspierajmy przy tym mądrze, tam, gdzie to możliwe, dając wędkę zamiast ryby. Pożyczając komuś, nie spodziewajmy się zwrotu. To jest ważna zasada, która odróżnia chrześcijan od innych ludzi. Mamy pożyczać tak, jakbyśmy nie mieli otrzymać z powrotem – takie powinno być nasze nastawienie do dłużnika: A jeśli pożyczacie tym, od których spodziewacie się zwrotu, na jaką wdzięczność zasługujecie? I grzesznicy pożyczają grzesznikom, aby to samo odebrać z powrotem. Ale miłujcie nieprzyjaciół waszych i dobrze czyńcie, i pożyczajcie, nie spodziewając się zwrotu (Ew. Łuk. 6:34–35); Szczęśliwy mąż, który się lituje i pożycza (Psalm 112:5). Pożyczając, trzeba już z góry pogodzić się z możliwością utraty pożyczonej kwoty. Dlatego pożyczki można udzielać tylko wtedy, gdy z góry godzimy się, że może mieć ona charakter podarunku, i kiedy na taki podarunek nas stać. Prześmiewcy zalecają przy tym, by udzielając pożyczki – nawet najlepszemu przyjacielowi – mocno wyściskać pożyczkobiorcę, bo może to być ostatnia okazja, zanim skutecznie zniknie nam z oczu…

Umorzenie długu

Niestety dzisiaj w praktyce nieznany jest biblijny zwyczaj regularnego bezwarunkowego umarzania długu. Pożyczanie bez oczekiwania zwrotu ma też swoje uzasadnienie w Starym Testamencie. Co siedem lat zarządzano umorzenie długów: Po upływie siedmiu lat zarządzisz umorzenie długów. Taki zaś jest sposób umorzenia długów: Każdy wierzyciel umorzy pożyczkę, której udzielił bliźniemu, nie będzie jej ściągał od swego bliźniego i brata, gdyż obwołano umorzenie długów na cześć Pana. Od obcego możesz ją ściągnąć, lecz co masz u twego brata, twoja ręka umorzy. […] Strzeż się, aby nie powstała w twoim sercu niegodziwa myśl: Zbliża się siódmy rok, rok umorzenia długów, i abyś nie patrzył nieprzychylnie na twego ubogiego brata i nic mu nie dał. On będzie wzywał przeciwko tobie Pana i grzech będzie ciążył na tobie (Ks. Powt. Pr. 15:1–3.9).

Obserwując praktyki instytucji finansowych, nie sposób oprzeć się wrażeniu, że ich intencje są kardynalnie inne. Kredytodawcy często zachowują się jak dilerzy narkotykowi, którzy chcą cię uzależnić. Najpierw darmowe próbki, potem drobne opłaty, a potem coraz większe i większe obciążenia, problemy z obsługą kredytu, kredyt na spłatę kredytu i zanim się obejrzysz, jesteś sługą banku. Zanim podpiszesz umowę kredytową, dobrze więc się zastanów, czy faktycznie zwiększa ona twoją wolność i jest szansą na rozwinięcie talentów czy też rozpoczyna niewolę finansową. Jakże prawdziwe jest stwierdzenie: „Kupujemy rzeczy, których nie potrzebujemy, za pieniądze, których nie mamy, aby podobać się ludziom, których nie lubimy”*.

Niewola finansowa

Kredyt sam w sobie nie jest zły. Gdy jednak kupujemy coś na kredyt, zawieramy pewną umowę, którą – jak każdą umowę – musimy wypełnić, by nie być posądzonym o oszustwo i złodziejstwo. Występny pożycza, ale nie zwraca, a sprawiedliwy lituje się i obdarza (Psalm 37:21, BT). Gdy nie jesteśmy w stanie tej umowy dotrzymać, pojawia się niebezpieczeństwo zadłużenia. Gdy nie jesteśmy w stanie płacić naszych zobowiązań w terminie, gdy wartość zobowiązań przewyższa nasz majątek, gdy rodzinne potrzeby są niezaspokojone lub gdy napięcia finansowe powodują stres i mają negatywny wpływ na relacje z innymi, mamy do czynienia z objawami niewoli finansowej – która jest konsekwencją długu.

Pierwszym krokiem do niewoli finansowej może być nierozważne podpisanie umowy kredytowej. Nigdy nie pożyczaj pieniędzy w kwocie wykraczającej poza twoją bieżącą i ostrożnie prognozowaną zdolność spłaty tej pożyczki. Bo któż z was, chcąc zbudować wieżę, nie usiądzie wpierw i nie oblicza wydatków, czy ma na wykończenie? Inaczej, gdyby założył fundament, a nie zdołałby wykończyć, wszyscy, patrząc na to, zaczęliby drwić z niego: „Ten człowiek zaczął budować, a nie zdołał wykończyć” (Ew. Łuk. 14:28–30, BT). Kierowanie się uczuciami przy podpisywaniu umowy kredytowej – nawet jeśli wykonujemy najlepsze Boże dzieło – a potem liczenie na to, że Bóg wybawi nas z opresji, nie jest zgodne z Jego planem.

Roztropność a ryzyko

Kredyt jest bardzo niebezpieczny i dlatego potrzeba mądrości i roztropności przy korzystaniu z niego. Czy na pewno podoba się Bogu motywacja, która tobą kieruje przy braniu kredytu? Przecież gdy pożyczamy, nie mając zabezpieczonej możliwości spłaty, oznacza to, że kieruje nami chciwość. Należy bezwzględnie pamiętać, że każde zapożyczenie się niesie ryzyko, iż nie będziemy mogli oddać, nawet jeśli na początku mieliśmy najlepsze intencje. To może prowadzić do kłopotów z wierzycielami i powstania długu oraz rodzić duże problemy życiowe. Życie na kredyt na pewno nie jest Bożym planem dla człowieka. O ileż lepiej byłoby kierować się słowami apostoła Pawła: Umiem się ograniczyć, umiem też żyć w obfitości; wszędzie i we wszystkim jestem wyćwiczony; umiem być nasycony, jak i głód cierpieć, obfitować i znosić niedostatek (List do Filip. 4:12).

*George Fooshee „You Can Beat the Money Squeeze”, [za:] Howard Dayton, Twoje pieniądze się liczą, s. 159.

Post Kredyt – różne strony medalu pojawił się poraz pierwszy w Nasze Inspiracje.

Czy stać mnie na ten kredyt?

Skoro nie udało się do tej pory zgromadzić wystarczającej kwoty pieniędzy, to przecież jeszcze trudniej będzie zebrać tę kwotę powiększoną o odsetki. Odłożenie danego zakupu w czasie i dokonanie go z oszczędności uchroni nas przed dodatkowymi kosztami i stresem. Czy więc zapożyczanie się jest konieczne? Czy na pewno dany zakup w tym momencie jest uzasadniony? Czy jestem gotowy na ponoszenie dodatkowych wyrzeczeń związanych ze spłatą kredytu? Czy znam wszystkie koszty oraz ryzyka kredytu? Czy mam wystarczające źródła spłaty kredytu? Czy pogodziłem się ze stratą wszystkich dóbr, które stanowią zabezpieczenie kredytu? To tylko kilka podstawowych pytań, na które trzeba sobie szczerze odpowiedzieć przed podpisaniem umowy kredytowej.

Uzależnienie od kredytodawcy

W przypadku zaciągnięcia kredytu jesteśmy uzależnieni od kredytodawcy. Nie wiemy, co przyniesie dzień jutrzejszy, a zobowiązujemy się przez dłuższy okres spłacać kredyt. W pewnym sensie jesteśmy więc zależni od kredytodawcy, zwłaszcza jeżeli coś pójdzie niezgodnie z założeniami. Pamiętajmy, że Bogacz panuje nad nędzarzem, lecz dłużnik jest sługą wierzyciela (Przyp. Sal. 22:7). Opóźnienie w spłacie raty może skutkować karami, wyższym oprocentowaniem, utratą ustanowionego zabezpieczenia kredytu i innymi nieprzyjemnościami. Biorąc te ryzyka pod uwagę, warto zadbać o to, by ewentualne kary były ściśle limitowane, a zabezpieczenie ograniczało się wyłącznie do przedmiotu kredytowania. Często jest to jednak niemożliwe i wtedy łatwo wpaść w pułapkę zadłużenia. Warto być wolnym i niezależnym, dlatego generalnie lepiej unikać kredytu – chociaż może się czasami zdarzyć, że aby być bardziej niezależnym, lepiej kredyt zaciągnąć.

Jeżeli zaciągamy kredyt na zakup mieszkania, a raty takiego kredytu są porównywalne z sumą, jaką musielibyśmy płacić za wynajem, to taki kredyt zwiększa naszą niezależność. Nawet jeśli regularnie płacimy czynsz, wynajmujący może przecież zmienić swoje plany i wymówić nam najem – w przypadku banku tego ryzyka nie ponosimy. Co więcej, po jakimś czasie, po spłacie kredytu, będziemy przecież właścicielami mieszkania. Pamiętajmy jednak, że dopóki nie spłacimy kredytu, nie mamy prawa do pełnego dysponowania naszym mieszkaniem – jesteśmy w jakiś sposób do mieszkania przywiązani. Nie tylko my mamy mieszkanie, ale także mieszkanie ma nas.

Na marginesie warto zauważyć, że kredyt nie jest jedyną umową, która nakłada na nas zobowiązania pieniężne. Czasami stajemy się zależni poprzez podpisywanie długoterminowych kontraktów, które w zamian za doraźne korzyści na długo nas wiążą. Mogą to być różnego rodzaju ratalne zakupy. Najbardziej chyba rozpowszechnioną obecnie formą takiego „ukrytego kredytu” są długoterminowe umowy abonamentowe na telefon czy telewizję satelitarną. Dostajemy odbiornik za złotówkę, ale zobowiązujemy się przez dłuższy okres płacić konkretny abonament. To także swego rodzaju kredyt. Zobowiązanie, jakie zaciągamy, musimy spłacać, nawet jeżeli zgubimy telefon albo na rynku pojawi się lepsza oferta. Zaciągnięte zobowiązanie ubezwłasnowolnia. Z drugiej zaś strony zaciągnięte zobowiązania mogą uczyć nas odpowiedzialności.

Cele kredytu

a) Kredyt konsumpcyjny
Ogólnie nasze wydatki można podzielić na konsumpcję oraz inwestycję. Zaciąganie kredytu dla zaspokojenia bieżących potrzeb konsumpcyjnych jest bardzo niebezpieczne. Skoro bieżące dochody nie wystarczają nam na pokrycie bieżących wydatków, tym bardziej mogą nam nie wystarczyć na pokrycie tych wydatków zwiększonych o koszty kredytu (odsetki). Na koniec może się więc okazać, że kredyt konsumpcyjny co prawda umożliwił nam szybszy dostęp do pożądanego przez nas dobra, ale w dłuższej perspektywie faktycznie ograniczył nasze możliwości konsumpcyjne, ponieważ część pieniędzy musieliśmy przeznaczyć na spłatę odsetek. W przypadku finansowania bieżących potrzeb za pomocą kredytu łatwo wpaść w pułapkę zadłużenia. Uchroni nas przed nią powściągliwość w konsumpcji i oszczędzanie. Zadajmy sobie pytanie: Czy to faktyczna potrzeba czy tylko pragnienie i zachcianka? Najlepszym sposobem na zwiększenie naszego potencjału zakupowego jest wzrost dochodów, a nie kredyt.

b) Kredyt inwestycyjny
Zaciągniecie kredytu inwestycyjnego nie jest już tak jednoznacznie negatywne. Jeżeli kredyt zwiększa nasz potencjał i możliwości służenia innym bardziej niż obciąża kosztami, a przy tym jest właściwie zabezpieczony, jego zaciągnięcie może być uzasadnione. Przykładowo, wspomniany wcześniej kredyt hipoteczny na zakup domu czy mieszkania jest de facto takim kredytem inwestycyjnym, gdyż uwalnia nas od konieczności wynajmowania mieszkania, a dodatkowo na koniec, po spłacie kredytu, stajemy się właścicielami nieruchomości.

c) Kredyt na działalność gospodarczą
Jeszcze klarowniejsza jest sprawa kredytu związanego z działalnością gospodarczą, a kredyt przeznaczany jest na cele mające większą dochodowość niż cena kredytu i ryzyko kredytowe jest mierzalne, ograniczone i akceptowalne. Kiedy taki kredyt jest racjonalnie zabezpieczony (najlepiej tylko na przedmiocie kredytowania), to nie tylko może, ale wręcz powinien być wykorzystany jako katalizator rozwoju naszych talentów.

Płynność finansowa

Płynność finansowa to zdolność do wywiązywania się z wymagalnych zobowiązań (spłacania ich) w terminie. Oprócz regularnych zobowiązań (np. czynsz, telefon, gaz) mogą pojawić się nieprzewidywane wydatki związane z chorobą, zdarzeniami losowymi itd. Powinniśmy mieć odłożone oszczędności, aby móc pokryć takie niespodziewane wydatki, ale nie zawsze mamy taki komfort. Wtedy trzeba sięgnąć do nadzwyczajnych źródeł finansowania. Dobrze jest, jeśli spodziewamy się w najbliższej przyszłości wpływu gotówki (np. mieliśmy wypadek i oczekujemy wypłaty odszkodowania) lub mamy jakiś majątek (samochód, działkę itp.), który można spieniężyć. Problem stanowi jednak brak czasu. Pieniędzy na spłatę zobowiązania potrzebujemy już teraz, a wpływu gotówki spodziewamy się za jakiś czas. W takim przypadku zasadne może być skorzystanie z krótkoterminowego kredytu. Koszt takiego kredytu może być mniejszy niż utrata wartości majątku sprzedawanego pod presją czasu. Zaciągnięcie kredytu poprawiającego naszą płynność jest jednak rozsądne tylko wtedy, gdy mamy pewność, że na czas otrzymamy środki na jego spłatę.

Kredyty walutowe

Dzisiaj już chyba nikogo nie trzeba przekonywać, że zaciąganie kredytu w walucie innej niż ta, w której osiągamy przychody, to hazard. Nie otrzymując dochodów w danej walucie, osoba fizyczna praktycznie nie jest w stanie zabezpieczyć się przed wahaniami kursu walut i jest narażona na ryzyko – może osiągnąć zysk, ale może też ponieść dużą stratę. Osobiście kupując przed laty dom, zaciągnąłem kredyt we frankach. Zastrzegłem sobie jednak w umowie o pracę wypłatę odpowiedniej części wynagrodzenia w tej walucie. Ale gdy skończyły mi się dochody w walucie, przewalutowałem swój kredyt z franków na złotówki. Wielu znajomych, którzy w tym czasie zaciągali dużo tańsze kredyty frankowe, uważało mnie za dziwaka. Faktycznie, przez lata moje obciążenia złotówkowego kredytu były wyższe. Z dzisiejszej perspektywy jednak nie mam wątpliwości, że był to dobry wybór. bo moje zadłużenie jest niższe, niż byłoby w przypadku, gdybym nie dokonał przewalutowania. Na pewno przeżywałem też mniej stresu niż osoby narażone na konsekwencje wahań kursu franka.

Muszę przyznać, że często się zastanawiam, jakim prawem tzw. frankowicze (osoby zaciągające kredyt we frankach) żądają od budżetu państwa (czyli od innych podatników) pomocy w spłacie ich zadłużenia. Dlaczego wszyscy mają pomagać w rozwiązaniu problemu, w który wciągnął ich hazard? Zadaję to pytanie nie tylko z perspektywy osoby, która płaciła dużo więcej, bo nie zgadzała się na hazard, ale również jako samozwańczy trybun tych, którzy nigdy nie mieli zdolności kredytowej – których po prostu nie stać na własne mieszkanie. Wolałbym swoje podatki/dochody przeznaczać na pomoc bardziej potrzebującym, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji nie z własnej woli.

Problem z zadłużeniem

Gdy z jakichś przyczyn pojawiają się problemy w obsłudze zadłużenia, konieczne jest jak najszybsze stawienie czoła nowym wyzwaniom. Najgorszą rzeczą jest brak reakcji, bierność, czekanie na cud i odkładanie trudnych decyzji albo (to chyba najgorsze) spłacanie długów poprzez zaciąganie nowych kredytów. To tylko na chwilę oddali od nas problem, ale na pewno go nie rozwiąże, a wręcz spowoduje jeszcze większe kłopoty.

Gdy nie stać nas na obsługę kredytu na mieszkanie kupione w czasach prosperity, miały miejsce jakieś losowe wypadki, spadły zarobki, a na horyzoncie nie widać konkretnych zmian na lepsze, trzeba reagować i dostosować styl życia do nowych warunków. Lepiej spieniężyć majątek i samemu sprzedać mieszkanie, zanim staniemy się niewypłacalni i mieszkanie zlicytuje komornik. Gdy takie kroki podejmiemy sami, z odpowiednim wyprzedzeniem, uzyskane wpływy będą większe, niż gdy w drodze licytacji zrobi to komornik; oszczędzimy sobie różnych opłat i stresu. Cóż, w takiej sytuacji trzeba się pogodzić z tym, że po prostu nie stać nas w tym momencie na taki dom, i być wdzięcznym, że przez kilka lat było nam dane się z niego cieszyć.

Często udział kredytu w zakupie nieruchomości jest bardzo wysoki (kiedy kredyt nie stanowi uzupełnienia oszczędności, ale główne źródło finansowania). Nie mając długich doświadczeń dotyczących rynkowych realiów, wielu optymistycznie zakłada, że wartość nieruchomości zawsze może tylko wzrastać. Historia gospodarcza pokazuje jednak, że nie jest to bezwzględnie obowiązująca zasada – kryzysy mogą przynosić spadki cen. Cykle koniunkturalne są naturalną cechą gospodarowania, opisaną już w czasach biblijnych. Kredyt hipoteczny może się dla wielu ludzi stać pułapką na całe lata. Dlatego trzeba odpowiednio szybko właściwie reagować na zmieniającą się rzeczywistość.

Post Kredyt – szansa czy zagrożenie? pojawił się poraz pierwszy w Nasze Inspiracje.

Dzięki zawarciu umowy poręczenia wierzyciel zyskuje osobę, która zapewnia, że wypełni zobowiązanie za dłużnika. Poręczyciel, jako drugi dłużnik, odpowiada wobec wierzyciela osobiście, a więc może odpowiadać całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym.

Przedmiotem poręczenia może być każde zobowiązanie dłużnika, bez względu na jego źródło (np. umowa, jednostronna czynność prawna) oraz bez względu na to, czy jest to zobowiązanie pieniężne czy niepieniężne. Z chwilą, w której dług stanie się wymagalny, wierzyciel może żądać jego spłaty łącznie od dłużnika i poręczyciela.

Jeśli nie zastrzeżono inaczej, przywilejem wierzyciela, kredytodawcy (np. banku) jest podjęcie decyzji, od kogo będzie ściągał dług. Jeśli stwierdzi, że łatwiej będzie to osiągnąć, obciążając żyranta – wybierze właśnie jego. Wierzyciel nie musi udowadniać, że nie udało mu się ściągnąć długu z majątku dłużnika. Dłużnik będzie miał spokój. Zatem co do zasady – odpowiedzialność dłużnika i poręczyciela jest solidarna. Każdy odpowiada za dług w jego pełnej wysokości. Trzeba przy tym pamiętać, że wierzyciel może dochodzić roszczeń nie tylko za kwotę główną długu, ale również za odsetki, kary umowne, koszty sądowe itd.

Zalety poręczenia

Poręczenie jest korzystne dla wierzyciela (np. banku) i dłużnika (kredytobiorcy). Dla banku zmniejsza ryzyko utraty pożyczonych pieniędzy i zwiększa gwarancję zarobku. W przypadku pożyczkobiorcy zwiększa jego zdolność kredytową i zmniejsza ryzyko utraty własnego majątku.

Wady poręczenia

Poręczenie ma z punktu widzenia poręczyciela dużo wad. Poręczyciel jest bowiem w specyficznej sytuacji. Faktycznie nie ma żadnej korzyści z zaciągniętego kredytu, a jest zależny i od kredytobiorcy, i od kredytodawcy. Co gorsza, sytuacja poręczyciela w stosunku do kredytodawcy może być dużo gorsza niż sytuacja kredytobiorcy, gdyż w pewnym sensie jest on osobą trzecią, mającą mniejsze możliwości w ewentualnym sporze z kredytodawcą. Najprościej sytuację poręczyciela opisuje stwierdzenie, że płaci on nie swoje rachunki za dobro, z którego nie korzystał, często nie mając nawet wpływu na ich ostateczną wielkość.

Fakt udzielenia poręczenia kredytu jest odnotowywany w instytucji o nazwie Biuro Informacji Kredytowej. Ma to istotne konsekwencje nawet wtedy, gdy zabezpieczany przez nas kredyt jest spłacany bez opóźnień. Dla banków, które będą się o nas pytać w BIK, zapis o poręczeniu jest ostrzeżeniem – możemy zostać obciążeni spłatą czyjegoś zobowiązania. Warto pamiętać, że niewywiązanie się z obowiązków poręczyciela pozostawi trwały ślad w osobistej historii kredytowej. Banki będą takiego poręczyciela traktować podobnie jak osoby, które nie spłacały kredytów.

Szczegóły umowy

Decydując się na podpisanie poręczenia, powinniśmy zadbać o to, aby jego warunki były dla nas jak najbardziej korzystne. Ograniczajmy ryzyko. Po pierwsze, można ograniczyć kwotę, za którą odpowiadamy – np. do części długu lub do długu bez należności ubocznych (jak np. odsetki karne). Po drugie, należy dopilnować, że będziemy informowani o tym, czy dłużnik nie opóźnia się ze spłatą. Po trzecie, warto skonstruować umowę tak, aby poręczenie było ostatnią deską ratunku, wykorzystywaną po wyczerpaniu innych możliwości.

Gdy zdecydujesz się poręczyć, najpierw się upewnij, że cię na to stać

Gdy zdecydujesz się poręczyć, najpierw się upewnij, że cię na to stać. Czy jeśli sprawy przybiorą zły obrót, stać cię będzie na spłatę zobowiązania. Na realizację poręczenia należy być gotowym cały czas. Takie „kontrolowane poręczenie” może czasami być najlepszą pomocą, lepszą niż bezwarunkowa darowizna (np. poręczenie bezrobotnemu dotacji, jaką uzyskał z urzędu pracy na otwarcie biznesu). Poręczenie może nauczyć odpowiedzialności osobę, której poręczamy. Podobnie jak dobrzy rodzice pozwalają na kontrolowany upadek dziecka przy nauce chodzenia, tak świadomy poręczyciel może próbować edukować finansowo kredytobiorcę. Poręczenie jest swego rodzaju substytutem darowizny. Trzeba więc mieć naprawdę duże zaufanie do osoby, której żyrujemy pożyczkę, albo ją bardzo kochać… Ale przede wszystkim w każdej takiej sytuacji poręczyciela musi być na to stać.

Schwytany przez własną mowę

Bóg zawsze chciał, by Jego lud był zależny tylko od Niego i aby polegał tylko Nim. Tę prawdę chrześcijanie muszą brać pod uwagę przy podejmowaniu wszelkich zobowiązań, również poręczenia. Słowo Boże radzi: Nie bądź wśród tych, którzy dają porękę, ani wśród tych, którzy ręczą za długi, bo jeżeli nie masz czym zapłacić, zabiorą łóżko spod ciebie (Przyp. Sal. 22:26–27). W innym fragmencie Biblii znajdziemy bezpośrednie odniesienie do poręczania jako działania niemądrego: Niemądry jest ten, kto daje porękę i kto przysięgą ręczy za bliźniego (Przyp. Sal. 17:18, BT).

Jeden nieprzemyślany podpis jest w stanie bardzo uprzykrzyć życie, a nawet je zniszczyć. Dlatego Bóg przestrzega: Synu mój! Jeżeli ręczyłeś za swego bliźniego, jeżeli dałeś porękę obcemu, jeżeli związany jesteś przez słowa swoich ust, schwytany przez własną mowę (Przyp. Sal. 6:1–2). Mimo to wiele osób żyruje pożyczki, nawet całkowicie obcym osobom. Dobre serce i naiwność często idą w parze. To rodzina i przyjaciele najczęściej wpędzają na minę, którą jest podżyrowanie pożyczki. Dobra, biblijna wskazówka brzmi: nie bądź żyrantem. A wcześniej cytowany przeze mnie fragment biblijny kończy się słowami: Wyrwij się jak gazela z sieci i jak ptak z ręki ptasznika (Przyp. Sal. 6:5).

Post Co warto wiedzieć na temat poręczenia długu pojawił się poraz pierwszy w Nasze Inspiracje.

Karta kredytowa często uważana jest za symbol złego zarządzania finansami, a jej zniszczenie (przecięcie nożyczkami) stanowi widowiskowe uwolnienie się od długów. Karta kredytowa sama w sobie nie jest zła, ale trzeba umieć z niej korzystać.

Zalety karty kredytowej:

– Możliwość darmowego kredytu w tzw. okresie bezodsetkowym (ang. grace period – okres przywileju). Jeżeli posiadacz karty spłaci 100% zadłużenia wykazanego przez bank na zestawieniu transakcji, nie zapłaci odsetek od kredytu kartowego. Grace period dotyczy tylko transakcji bezgotówkowych. W przypadku transakcji wypłaty gotówki w bankomatach nie istnieje grace period i odsetki naliczane są od dnia wypłaty.
– Unikanie konieczności posiadania gotówki (przydatne zwłaszcza przy większych transakcjach).
– Łatwość dokonywania zakupów: zakupy przez internet, przeceny, okazje itd.
– Możliwość łatwiejszego odzyskania pieniędzy w przypadku niezrealizowania opłaconej usługi (np. bilety lotnicze, bankructwo usługodawcy).
– Duża wygoda przy podróżach zagranicznych i płatnościach w różnych walutach (nie trzeba przechowywać rezerwy gotówki w różnej walucie).
– Aktywne korzystanie z karty (zazwyczaj kilka transakcji miesięcznie lub przekroczenie kwoty płatności) może zwalniać z opłat za kartę czy innych opłat bankowych. W ten sposób posiadacz karty buduje tzw. wiarygodność kredytową.
– Systemy premiowo-lojalnościowe (dodatkowe bonusy, ulgi, ubezpieczenia, częściowy zwrot ceny itd.).
– Sposobność bezkosztowego zwiększenia płynności oraz możliwości zakupowych (wykorzystania tzw. okazji).
– Dokonywanie płatności za pomocą karty zamiast gotówki umożliwia lepszą analizę wydatków (otrzymujemy od banku wyciąg, co ułatwia kontrolę wydatków; niektóre banki oferują aplikacje umożliwiające grupowanie wydatków – to bardzo przydatne przy konstruowaniu budżetu).
– Korzystanie z pieniędzy banku i przesunięcie w czasie faktycznej płatności za transakcje daje możliwość zarabiania w grace period odsetek od odłożonych własnych środków – zamiast płacić gotówką, płacimy kartą, a gotówkę na spłatę wyciągu przechowujemy do dnia spłaty na oprocentowanym rachunku.
– Karta kredytowa ze zdjęciem może pełnić za granicą funkcję dowodu tożsamości. W niektórych sytuacjach jest bardziej wiarygodna niż paszport.

Karta kredytowa sama w sobie nie jest zła, ale trzeba umieć z niej korzystać

Wady karty kredytowej:

– Ryzyko dokonywania spontanicznych, nieprzemyślanych zakupów.
– Wysokie odsetki po grace period i od wypłat gotówkowych (zazwyczaj wyższe niż przy innych, celowych kredytach: hipotecznych, konsumpcyjnych czy linii kredytowych do rachunku bieżącego).
– Często wysokie opłaty ukryte (np. dodatkowe ubezpieczenia od utraty zakupionego towaru, ubezpieczenie podróży), konieczność ponoszenia opłat za kartę nawet wtedy, gdy nie jest używana.
– W przypadku transakcji dokonywanych w innej walucie istnieje ryzyko wysokich kosztów transakcyjnych (mniej korzystne kursy walutowe i prowizje niż przy płatnościach gotówką z wymianą waluty w kantorze).
– Ryzyko dużych strat w przypadku ujawnienia PIN-u karty, ryzyko jej kradzieży. Należy nigdy nie tracić karty z oczu i zachować staranność przy płatnościach (zwłaszcza internetowych). W razie najmniejszych wątpliwości warto na wszelki wypadek natychmiast zastrzec kartę (zazwyczaj jest to bezpłatne). Należy zapisać w telefonie awaryjny numer do zastrzegania kart.

Przykład używania karty

Okres rozliczeniowy karty obejmuje 1–31 stycznia. Płatność po 14 dniach od daty wyciągu (czyli 14 lutego). Oprocentowanie 12%. Brak innych opłat. Wykonaliśmy dwie transakcje bezgotówkowe: 1000 zł w dniu 1 stycznia oraz 500 zł w dniu 14 stycznia. Przeanalizujmy dwa warianty spłaty:

a) Dnia 14 lutego spłaciliśmy całą kwotę wyciągu.
Zapłaciliśmy 1500 zł. Nie ponieśliśmy żadnych kosztów. Dokonaliśmy zakupów za 1500 zł i spłaciliśmy 1500 zł. Co więcej, jeśli nasze pieniądze w tym czasie były przechowywane na oprocentowanym koncie oszczędnościowym, zarobiliśmy dzięki temu niecałe 5 zł (1000 × 44/360 × 3% + 500 × 31/360 × 3%).

b) Dnia 14 lutego spłaciliśmy minimalna kwotę (5%) wyciągu.
Zapłaciliśmy kwotę 75 zł. Pozostała kwota 1425 zł (1500 – 75) stała się naszym kredytem. Odsetki od tego kredytu w dniu 15 lutego wynoszą prawie 19 zł [(1000 – 75) × 44/360 × 12% + 500 × 31/360 × 12%] i każdego dnia rosną o prawie 50 groszy (1425 × 1/360 × 12%).

Kontekst biblijny

Karta kredytowa ma sporo zalet, ale jest też szczególnie niebezpieczna dla osób, które nie są zdyscyplinowane w dziedzinie finansów. Używając jej nieumiejętnie, można bardzo łatwo wpaść w spiralę zadłużenia. Ponieważ karta kredytowa stanowi dość złożony produkt, wykorzystanie jej zalet nie jest łatwe, za to łatwo przez nią wpaść w kosztowną pułapkę odsetek.

Oczywiście, jeśli mamy trudności w radzeniu sobie z pokusą łatwych wydatków, lepiej karty kredytowej unikać. Werset Słowa Bożego może i w tym kontekście podpowiedzieć radykalne rozwiązanie, czyli rezygnację z karty: A jeśli cię gorszy noga twoja, odetnij ją; lepiej jest dla ciebie wejść kulawym do żywota, niż mieć dwie nogi, a być wrzuconym do piekła (Ew. Mar. 9:45).

Po części alternatywą dla karty kredytowej może być tzw. karta obciążeniowa (debetowa). Korzystając z niej, można sięgać tylko po własne środki dostępne na rachunku. Nie można się wtedy w niekontrolowany sposób zadłużyć, a ma się również do dyspozycji część zalet, jakie oferuje karta kredytowa.

Post Karta kredytowa – test samokontroli pojawił się poraz pierwszy w Nasze Inspiracje.