Przygotowani do życia?

Tak wiele wysiłku wkładamy w edukację dzieci i młodzieży, w wykształcenie przyszłych specjalistów. Zachęcamy młodych ludzi do właściwego i przemyślanego wyboru przyszłej ścieżki zawodowej, ponieważ to jedna z najważniejszych decyzji w życiu. Tymczasem nie wkładamy wysiłku w przygotowanie młodych ludzi do przyszłego życia rodzinnego i świadomego wyboru współmałżonka. A to dziedzina życia, która w jeszcze większym stopniu będzie się przyczyniać do ich poczucia szczęścia i satysfakcji. Być może z powodu takiego braku przygotowania – w wyniku zderzenia się oczekiwań młodych małżonków z rzeczywistością – w 2008 r. aż 56% rozwodzących się mężczyzn i 75% rozwodzących się kobiet nie ukończyło jeszcze 25 r. życia*.

O zakochaniu na poważnie

Zakochanie to bardzo ciekawy stan. Swoim charakterem przypomina stan upojenia alkoholowego, ponieważ poprawia nastrój, daje poczucie mocy, zwiększa odwagę, ale może również opóźniać czas reakcji organizmu na bodźce oraz zaburzać prawidłowe funkcjonowanie zmysłów. Kiedy się zakochujemy, w naszym mózgu wydzielana jest duża ilość hormonu zwanego oksytocyną. To właśnie ta substancja sprawia, że czujemy „motylki w brzuchu”. Oksytocyna przyciąga i przywiązuje nas do obiektu naszych westchnień. Tworzy w naszym mózgu swego rodzaju chemiczną więź z ukochaną osobą. Niestety, jak się okazuje, w pewnym sensie również nas zaślepia, ponieważ dodatkowym efektem działania oksytocyny jest zwiększenie zaufania do naszej sympatii, niezależnie od sytuacji. Usypia to naszą czujność w chwilach, w których powinniśmy być bardziej ostrożni. Sam stan zakochania nie trwa jednak wiecznie. To uczucie fascynacji, ekscytacji i charakterystycznego zaślepienia wygasa po upływie mniej więcej 2 lat. Jednak przywiązanie pozostaje. I może się okazać, że związaliśmy się z kimś w toksycznej relacji.

Serce w niepowołanych rękach

Aby więc nasze serce nie znalazło się w niepowołanych rękach, musimy najpierw użyć głowy. Trzeba rozejrzeć się za znakami ostrzegawczymi, które mogą zwiastować kłopoty. Jak dostrzec takie znaki? Posłużyć nam mogą pytania pomocnicze. Podobnie jak czerwone flagi na kąpielisku zakazują wejścia do wody z powodu zagrożenia utraty życia lub zdrowia, w relacjach damsko-męskich znaki ostrzegawcze mogą uchronić przed wejściem w trudny związek. Oto przykładowe pytania, nad którymi warto się zastanowić przy wyborze współmałżonka

Słodycz i gorycz

Kiedy już rozważymy znaki ostrzegawcze i zyskamy przekonanie, że osoba, którą się interesujemy, nie wpakuje nas w tarapaty, nie oznacza to jeszcze, że to ktoś właściwy. Na świecie nie ma idealnych ludzi, dlatego nie ma też idealnych związków. Trzeba sobie szczerze odpowiedzieć na pytanie, ile słodyczy, a ile goryczy jesteśmy gotowi przyjąć? Aby właściwie ulokować swoje serce, warto zebrać odpowiednie informacje o naszej sympatii. Czasami trzeba użyć głowy, aby ochronić serce. O co zatem pytać? Na co zwrócić uwagę?

Po pierwsze, dobrze jest wiedzieć, dlaczego ta osoba chce się z nami spotykać i jakie ma wobec nas zamiary. Jakie są jej poglądy na temat małżeństwa? Jakie na temat czystości przedmałżeńskiej? To bardzo ważne pytania, które pozwolą określić, czy wasze oczekiwania się pokrywają. Dobrze jest też poznać historię relacji damsko-męskich naszej sympatii. W ilu była związkach, jak długo trwały i dlaczego się skończyły. Jak bardzo intymne były te relacje? Czy jest jakiś powtarzający się ciąg wydarzeń lub problemów i kogo ta osoba za nie obwinia? Te informacje mogą się okazać cenną wiedzą w budowaniu obecnej relacji.

Warto też poznać odrobinę historii medycznej osoby, z którą chcemy się związać. To może być niezręczny temat do rozmowy na randce, ale jeśli myślimy o kimś poważnie, powinniśmy odpowiedzialnie podejść do tej kwestii. Lepiej wcześniej wiedzieć, czy dana osoba nie cierpi na jakąś chorobę przenoszoną drogą płciową lub inną dolegliwość, która wpłynie na swobodę i komfort życia. Może zmagała się lub zmaga z depresją, ma zdiagnozowane ADHD lub nadpobudliwość ruchową. Historia medyczna nie musi być czynnikiem decydującym. Dobrze jednak wiedzieć o pewnych rzeczach, kiedy podejmujemy tak ważne decyzje jak spędzenie z kimś reszty życia.

Dowiedzmy się także, czy w życiu naszej sympatii były obecne narkotyki lub alkohol oraz jaki jest jej stosunek do uzależnień. I wreszcie trzeba zadać najważniejsze pytanie, jakie ludzkość zadaje sobie od wieków: Kim jesteś? Kim jest osoba, z którą się spotykamy? Co kształtowało jej osobowość czy wyznawane przez nią wartości? Jakie wydarzenia doprowadziły ją do miejsca, w którym jest teraz? Jaką rolę w jej życiu odgrywa rodzina? Jak wyglądały kiedyś, a jak wyglądają obecnie relacje w jej rodzinie? Jaki funkcjonował podział obowiązków w rodzinnym domu? Co dla tej osoby jest najważniejsze, co lubi, co kocha, a czego nie jest w stanie znieść? Jakie ma marzenia, pragnienia? I jedna z najważniejszych kwestii: kim dla tej osoby jest Bóg i w jakim stopniu jest On obecny w jej życiu?

Mówi się, że miłość jest ślepa, że miłość nie wybiera, że można kogoś złapać w sidła miłości. Tym charakteryzuje się miłość romantyczna, która jest niestety naiwna. Relacja miłości nie ma być pułapką. Wierzę, że oprócz ekscytacji i wielkich uniesień – miłość to decyzja. I to jedna z najważniejszych decyzji w naszym życiu. Tym bardziej należy ją dobrze przemyśleć. Bo w miłości czasem trzeba się też kierować głową, aby zadbać o swoje serce.

Oto przykładowe pytania, nad którymi warto się zastanowić przy wyborze współmałżonka:

• Czy często czujesz, że pakujesz się w tarapaty, kiedy przebywasz z tą osobą?
• Czy on/ona jest tobą często rozczarowany(a)?
• Czy czujesz presję, żeby wasz związek rozwijał się szybciej, niż tego chcesz?
• Czy twoi przyjaciele lub rodzina niepokoją się o ciebie, kiedy jesteś z tą osobą?
• Czy masz naglące, wewnętrzne przekonanie, że zanosi się na kłopoty?
• Czy jesteś pełen/pełna sprzecznych uczuć?
• Czy ta osoba ma w swojej historii wiele krótkich związków? (Może to oznaczać problemy z zaangażowaniem).
• Czy ta osoba jest chwiejna w swoim zachowaniu?
• Czy on/ona obwinia wszystkich innych za swoje problemy?
• Czy on/ona ma problemy z mówieniem prawdy?
• Czy on/ona potrafi powiedzieć „przepraszam”?
• Czy rodzina lub przyjaciele tej osoby wyrażają się o niej negatywie?
• Czy ta osoba nadużywa środków odurzających lub alkoholu?
• Czy ta osoba ma wybuchowy temperament?
• Czy on/ona zachowuje się w uwłaczający sposób?
• Czy lubisz siebie w jego/jej towarzystwie?
• Czy łapiesz się na tym, że ciągle starasz się do niego/niej dopasować, żeby go/ją uszczęśliwić?

Źródła:
Na podst.: Daniel G. Amen, Seks zaczyna się w mózgu. Dwanaście lekcji, które udoskonalą twoje życie miłosne, wyd. Medium, s. 101–113.
* Statystyki rozwodowe w Polsce, www.agencjarozwodowa.pl (dostęp z dn. 23.07.2013 r.).

Post Wybór przyszłego współmałżonka, czyli o zakochaniu na poważnie pojawił się poraz pierwszy w Nasze Inspiracje.

Przyjmowane za standard

• Wysyłane przez media fałszywe komunikaty mocno kształtują nasz sposób postrzegania związku oraz tego, czym jest akt seksualny. Co za tym idzie, kształtują nasze oczekiwania. Takie komunikaty często bezwiednie przyjmowane są za standard:
• Czekanie z seksem do ślubu to staroświecki mit. Nikt już tak nie robi.
• Bycie dziewicą czy prawiczkiem to wstyd. Coś musi być z tobą nie tak, jeśli tego nie robisz.
• Seks można uprawiać zawsze, wszędzie i z każdym, jeśli tylko masz na to ochotę. Wszyscy to robią.
• Seks to fizyczna przyjemność, przygoda (w oderwaniu od emocjonalnych i fizjologicznych konsekwencji).
• Jeśli poznasz kogoś nowego, „lepszego”, możesz bez problemu zerwać obecną relację.
• Związki pozamałżeńskie są właściwą i odpowiedzialną formą budowania relacji damsko-męskich.
• Miłość to gorące i pasjonujące uczucie, które może przyjść w najmniej oczekiwanym momencie.
• Akt seksualny to romantyczne uniesienie (w całkowitym oderwaniu od realizmu).

Od 2000 r. liczba rozwodów w Polsce wzrosła z 43 tys. do ponad 65 tys., co stanowi jedną czwartą liczby zawieranych każdego roku małżeństw. Statystyki wskazują, że dużą grupę wśród rozwodzących się stanowią bardzo młodzi ludzie. W 2008 r. aż 56% rozwodzących się mężczyzn i 75% rozwodzących się kobiet nie ukończyło jeszcze dwudziestu pięciu lat. Dodatkowo, co roku ok. 35 tys. dzieci rodzi się w związkach pozamałżeńskich.

Co mówią statystyki

Chłopcy i dziewczęta, którzy rozpoczęli już współżycie, są trzy razy bardziej podatni na depresję niż ich rówieśnicy wstrzymujący się od kontaktów seksualnych. Dziewczęta aktywne seksualnie trzy razy częściej podejmują próby samobójcze niż ich koleżanki, które nadal są dziewicami. Z kolei chłopcy aktywni seksualnie podejmują próby samobójcze siedem razy częściej niż ich koledzy, którzy nie mają za sobą inicjacji seksualnej. Także ryzyko potencjalnego rozwodu wzrasta w przypadku osób aktywnych seksualnie przed ślubem. Natomiast badania odnotowują znacznie wyższy poziom satysfakcji ze współżycia seksualnego wśród par małżeńskich niż w związkach pozamałżeńskich. Wielu ludzi jest zawiedzionych, kiedy zmieniając partnerów, nie tylko nie odnajdują satysfakcji i przyjemności w danym związku, ale również ich samoocena oraz ocena ich partnera się pogarszają. Młodzi ludzie, doświadczając wielu związków połączonych z zaangażowaniem seksualnym, zmniejszają swoją naturalną zdolność przywiązywania się do drugiej osoby, znieczulają się na mnogość związków seksualnych. Badania wskazują, że jeśli młodzi ludzie rozpoczną współżycie w szesnastym roku życia, to więcej niż 44% z nich, zanim ukończy trzydzieści lat, będzie miało co najmniej pięciu partnerów seksualnych. Jeśli ich inicjacja seksualna następuje po ukończeniu dwudziestego roku życia, jedynie 15% z nich będzie miało więcej niż pięciu partnerów, natomiast 50% zawierzy całkowicie tylko jednemu partnerowi. Ponadto pary małżeńskie, które mieszkały ze sobą przed ślubem, są bardziej zagrożone rozwodem niż pary, które ze sobą wcześniej nie mieszkały. Statystyki mówią również, że w Polsce wśród młodych ludzi co piąta osoba między 15 a 16 rokiem życia i co druga między 17 a 19 rokiem życia ma już inicjację seksualną za sobą.

Z punktu widzenia neurologii

Na decyzje podejmowane przez nastolatków ogromny wpływ mają czysto biologiczne aspekty funkcjonowania w tym okresie rozwoju. Część mózgu, która kontroluje zdolność do podejmowania dojrzałych decyzji, jest w pełni wykształcona dopiero około dwudziestego piątego roku życia. Nie oznacza to, że młodzi ludzie nie potrafią podejmować żadnych dobrych decyzji, jednak do czasu ukończenia dwudziestu pięciu lat te decyzje nie będą w pełni dojrzałe i przemyślane, szczególnie jeśli chodzi o konsekwencje. Na zachowanie nastolatków w znacznym stopniu wpływają również substancje chemiczne wydzielane przez mózg:

Dopamina – zwana „sygnałem nagradzającym”. Daje nam poczucie ekscytacji i przyjemności. Stanowi niejako „nagrodę” za odwagę do podjęcia działania, którego efekt jest trudny do przewidzenia, na przykład wstąpienie w związek małżeński, staranie się o potomka, rozpoczęcie nowej pracy czy biznesu. Rozbudza w nas tak pozytywne odczucia, że czujemy potrzebę do podjęcia kolejnych działań w celu powtórnego osiągnięcia tego samego stanu podekscytowania. Dopamina nie potrafi jednak rozpoznać wartości moralnych. Podejmowanie ryzykownych, ale negatywnych zachowań jest tak samo „nagradzane”. Takimi zachowaniami mogą być: szybka jazda samochodem, palenie, picie alkoholu, przygodny seks, zażywanie narkotyków.

Oksytocyna – hormon ten jest zdecydowanie bardziej aktywny u kobiet, chociaż występuje również u mężczyzn. Jest on odpowiedzialny za tworzenie się więzi między kobietą a mężczyzną oraz między matką a jej dzieckiem. Oksytocyna jest wydzielana podczas porodu, karmienia piersią, stosunku seksualnego jak również podczas intymnego i znaczącego dotyku. Jeśli młoda dziewczyna przytula się do mężczyzny, wystarczy już 20 sekund przytulenia, a w jej mózgu wydzielana jest oksytocyna, uruchamiając proces tworzenia więzi. Wzrasta w niej pragnienie przebywania bliżej niego, darzy go coraz większym zaufaniem. Jeśli mężczyzna będzie chciał poszerzyć zakres ich kontaktów fizycznych, będzie jej z czasem trudniej odmówić. Zatem nastoletnia dziewczyna, która angażuje się w bliższe relacje fizyczne z mężczyzną, może znaleźć się w sytuacji, gdy – będąc niejako zaślepiona przez działanie oksytocyny – może pokładać zaufanie w niewłaściwym mężczyźnie, pogłębiając intymne zaangażowanie. Opisany chemiczny proces tworzenia się więzi tłumaczy nam bardzo bolesne emocje odczuwane przy zerwaniu z dotychczasowym partnerem.

Wazopresyna – męski hormon odpowiedzialny za tworzenie się więzi między mężczyzną a kobietą oraz ojcem i jego dzieckiem. Działanie tego hormonu nie zostało tak dobrze przebadane jak działanie oksytocyny, wiadomo jednak, że działają one w bardzo podobny sposób. W odniesieniu do relacji damsko-męskich wazopresyna uwalniana jest w mózgu podczas aktu seksualnego i uruchamia proces tworzenia się emocjonalnej więzi mężczyzny z jego partnerką.

Dopamina, oksytocyna i wazopresyna są substancjami, które same w sobie nie rozpoznają wartości moralnych. Jeśli mężczyzna w nieprzemyślany sposób angażuje się w relacje fizyczne z nieodpowiednią kobietą, może wytworzyć się między nimi przywiązanie emocjonalne, które trudniej będzie później zerwać. Kobiety i mężczyźni nie zdają sobie sprawy, że kiedy angażują się w relację seksualną z partnerem, z którym następnie zrywają, angażując się w podobną relację z kolejnym, uruchamiają w mózgu wydzielanie tylko jednej substancji – dopaminy. Powielając ten wzorzec zachowań, ryzykują takie zmiany procesów neurologicznych, w efekcie których ich naturalna zdolność do tworzenia się długotrwałej więzi emocjonalnej z jednym partnerem zaniknie.

Z punktu widzenia psychologii

Wiele relacji budowanych jest na złudnie romantycznych wyobrażeniach typu: „Jesteś moją drugą połówką”, „Potrzebuję cię”, „Jeśli tylko znajdę tę właściwą osobę, będę szczęśliwy(a)”. Powyższe stwierdzenia można nazwać pułapką. Jeśli ktoś nie wie, kim naprawdę jest, czuje się niepełny jako osoba. Wszystkie jego próby nawiązywania relacji okażą się próbami odnalezienia samego siebie. Prawda natomiast jest taka, że uczucie wewnętrznej pustki nie jest skutkiem braku odpowiedniej osoby w naszym życiu. Przyczyna leży raczej w „ubytkach” naszej duszy, które często są spowodowane przez kompleksy i zranienia. Powstają wtedy niezdrowe relacje według przykładowych wzorców:

POSTAWA TYPU A

Jest to postawa, która charakteryzuje dwójkę ludzi bardzo mocno od siebie zależnych. Obydwoje starają się odnaleźć sens siebie w drugiej osobie. Ich tożsamość wypływa z siebie nawzajem. Jeśli natomiast któreś z nich stanie na własnych nogach, przestając czerpać z drugiej osoby, to druga osoba nie ma już miejsca oparcia. Taka osoba czuje się bardzo zagubiona i często traci sens swojego istnienia.

POSTAWA TYPU W

Jest to postawa, która charakteryzuje dwójkę ludzi skrajnie niezależnych od siebie. Mimo to coś trzyma ich w tej relacji. Obie osoby nadal mają zafałszowany obraz samego siebie, który mimo wszystko wiąże się z ich partnerem.

W świetle Biblii

Pismo Święte nie zabrania chodzić na randki. Trzeba jednak być świadomym tego, że relacje damsko-męskie mają pozytywne i negatywne strony. Aby się o tym przekonać, należy odpowiedzieć sobie na pytania: Kim jestem i kim się staję w tej relacji? Jaki owoc wydaje ta relacja w moim życiu i życiu partnera? Czy wzrastamy w Bogu? Jak siebie traktujemy?

Bóg w swoim Słowie jasno określił, w jaki sposób mamy traktować innych ludzi: kochać ich jak siebie samych (Ew. Mar. 12:31), darzyć ich szacunkiem (List do Rzym. 12:10), służyć sobie nawzajem (List do Gal. 5:13). Dodatkowo Biblia w skrupulatny sposób tłumaczy nam, czym jest prawdziwa miłość (1 List do Kor. 13: 4–8).

Nawet jeśli problemy młodej osoby wydają się błahe, nie należy ich bagatelizować czy traktować lekko

Jak pomóc nastolatkowi?

W rozmowach z młodzieżą nie powinniśmy „głosić kazań”. Bardzo ważne jest wyrażenie zainteresowania światem nastolatka, chęć poznania jego samego oraz rzeczy, które go interesują. Jeśli wiemy coś więcej na temat jego zainteresowań, wykorzystajmy tę wiedzę w rozmowie z nim. Stworzymy płaszczyznę porozumienia i zbudujemy zaufanie. Nawet jeśli problemy młodej osoby wydają się błahe, nie należy ich bagatelizować czy traktować lekko. Emocje, które przeżywają nastolatki, są bardzo silne, czasem nieadekwatne do sytuacji z perspektywy dojrzałej osoby, ale prawdziwe. Pomoc w świadomym i odpowiedzialnym budowaniu relacji damsko-męskich polega na wyjaśnianiu młodzieży zależności między sposobem funkcjonowania ich organizmu a ich zachowaniami i decyzjami. Dodatkowo naszym zadaniem jest pomóc nastolatkom dostrzec konsekwencje podejmowanych działań. To proces kształtowania u młodzieży właściwego wizerunku samego siebie, uleczenia zranień oraz zrozumienia odpowiedzialności, jaka na nich spoczywa, kiedy wchodzą w relację o takim charakterze. Co najważniejsze, to czas motywowania, by w tej sprawie polegać przede wszystkim na Bogu.

Wskazówki pomocne młodym ludziom w budowaniu relacji damsko-męskich:

• Spisz wartości, które są dla ciebie najważniejsze, i według których chcesz podejmować najważniejsze decyzje w swoim życiu.
• Znajdź przyjaciółkę, przyjaciela, który wyznaje podobne wartości i będzie dla ciebie zachętą oraz wsparciem.
• Upewnij się, że twoi znajomi i przyjaciele znają twoje przekonania.
• Ćwicz asertywność.
• Nie angażuj się w relacje z kimś, kto nie zgadza się z twoimi przekonaniami.
• Dobrze planuj swoje randki, żeby uniknąć potencjalnie trudnych sytuacji.
• Unikaj alkoholu, narkotyków i wszelkich środków, które mogą wpłynąć na twoją zdolność do podejmowania decyzji.
• Przedstaw swojego chłopaka/dziewczynę rodzicom.
• Wyznacz sobie granice kontaktu fizycznego.

Bibliografia:
J.S. McIlhaney, F. McKissic Bush, Hooked. New science on how casual sex is affecting our children, Northfield Publishing, Chicago 2008.
L. Parrott, L. Parrott, Relationships, Zondervan, Michigan 1998.
J. McDowell, Nie! Pomóż swojemu dziecku pokonać presję seksualną, Pojednanie, Lublin 1992.
M. Zielona-Janek, A. Chodecka, Jestem dziewczynką, jestem chłopcem. Jak wspomagać rozwój seksualny dziecka, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2010.
www.stat.gov.pl Małżeństwa zawarte i rozwiązane w latach 1970–2008 (dostęp z dnia 04.01.2012 r.).
www.agencjarozwodowa.pl Statystyki rozwodowe w Polsce (dostęp z dnia 04.01.2012 r.).

Post Sprawy damsko-męskie pojawił się poraz pierwszy w Nasze Inspiracje.